Lý trí là gì?

Lý trí là khả năng của ý thức để hiểu các sự việc, sử dụng logic, kiểm định và khám phá những sự kiện; thay đổi và kiểm định hành động, kinh nghiệm và niềm tin dựa trên những thông tin mới hay có sẵn. Lý trí thường được sử dụng trong các hoạt động trí tuệ của con người như triết học, khoa học, ngôn ngữ, toán học và nghệ thuật và được cho là quan năng tinh vi nhất của con người. Khái niệm lý trí đôi khi được gọi là Quan năng lý trí (rationality) hay Lý trí suy luận (discursive reason), đối lập với Bản năng lý trí (intuitive reason).

Lý trí cũng có thể gắn với suy nghĩ, nhận thức, phán đoán. Lý trí, như là một quan năng, là cách mà từ một phán đoán dẫn đến một phán đoán khác có liên quan. Ví dụ, suy nghĩ về nguyên nhân, kết quả; lời nói thật hay nói dối; hay những gì là tốt hay xấu. Vì vậy giúp ta được tự quyết định và tự do.

Đối lập với “Lý trí” như một khái niệm trừu tượng (abstract noun), Lý trí được cho là khả năng giải thích hay đánh giá các sự kiện, hiện tượng bí ẩn, hành vi. Logic học nghiên cứu cách con người sử dụng Lý trí thông qua việc tranh luận.
Người lý trí có thể đối đãi chính xác với các loại cảnh ngộ nhân sinh

Bạn đang sao chép nội dung của Trí Thức VN. Nếu là cá nhân sử dụng, vui lòng ghi rõ nguồn trithucvn.org. Nếu là website, kênh truyền thông, vui lòng chỉ sử dụng nội dung khi có sự  cho phép của Trí Thức VN.Người lý trí “thắng không kiêu, bại không nản”, gặp thuận cảnh, đắc ý mà không kiêu căng, gặp nghịch cảnh, hay bị người đời khinh bỉ mà vẫn bảo trì được sự bình tĩnh. Trái lại, người không có lý trí gặp cảnh bất thường là quên tất cả, khi thất bại là mất niềm tin, hoặc phẫn nộ đến mức mất phương hướng.

Người lý trí khi gặp việc đều suy nghĩ thấu đáo mới hành xử. Đó là bởi vì khi làm việc, họ có thể bảo trì được tâm thái bình thản và đầu não thanh tỉnh. Điều đó giúp họ thoát khỏi tự tư tự lợi và có một ý chí khoan dung rộng lượng. Trái lại, người không lý trí gặp chuyện sẽ nổi trận lôi đình, nóng giận mà làm ra một số việc hại người hại mình. Đó là bởi vì người không lý trí có tri thức và kinh nghiệm không đủ. Điều này đặc biệt xảy ra ở những người trẻ tuổi nôn nóng, dễ dàng bị kích động.

Vậy làm sao để có thể lý trí làm người, làm việc? Một người chỉ có thoát khỏi nô dịch của dục vọng, của lòng tham mới có thể lý trí, thanh tỉnh và thực sự tự do. Khi không còn làm nô dịch cho dục vọng, người ta mới có thể không vị tư vị lợi mà làm việc một cách có lý trí, có lợi cho người cho mình.

Người lý trí dễ dàng học được cách bao dung người khác

Bạn đang sao chép nội dung của Trí Thức VN. Nếu là cá nhân sử dụng, vui lòng ghi rõ nguồn trithucvn.org. Nếu là website, kênh truyền thông, vui lòng chỉ sử dụng nội dung khi có sự  cho phép của Trí Thức VN.Trong đường đời sinh mệnh, mỗi một bước đi đều không ai có thể tránh khỏi những sự tình không như ý, những chuyện khiến người ta phiền não là rất nhiều. Chúng ta có thể tự nhiên bị người khác chỉ trích, bịa đặt vô căn cứ, thậm chí tạo ra những lời đồn không hay… Khi ấy, nếu chúng ta không thể khoan dung mà luôn lo được mất của bản thân thì sống sẽ rất mệt mỏi, cuộc đời cũng vì thế mà mất đi rất nhiều điều tốt đẹp, thoải mái.

Một số người cho rằng, bao dung là nuông chiều sai lầm, là biểu hiện của kẻ yếu thế. Kỳ thực không phải như vậy mà trái lại, bao dung là biểu hiện của người lý trí và có tình yêu thương mạnh mẽ, là một loại trí tuệ “hóa giận thành vui”, là “đại trí giả ngu” đứng ngoài cuộc tranh đấu.

Nhường nhịn người khác, lấy đức báo oán không phải sợ người mà là một loại phong độ khiêm cung và cảnh giới cao thượng. Chỉ người có lòng dạ hẹp hòi, kẻ yếu, mất lý trí mới khó bao dung người khác. Chỉ người có lý trí mới lý giải được nỗi khổ riêng của người khác mà bao dung họ.

Lý trí là cách tốt nhất mở ra cánh cửa trực giác

Bạn đang sao chép nội dung của Trí Thức VN. Nếu là cá nhân sử dụng, vui lòng ghi rõ nguồn trithucvn.org. Nếu là website, kênh truyền thông, vui lòng chỉ sử dụng nội dung khi có sự  cho phép của Trí Thức VN.Hiểu được nỗi khổ của người khác là phải chú ý lắng nghe. Mà chú ý lắng nghe không phải chỉ là dùng tai để nghe mà càng phải dùng tâm để nghe, thậm chí dùng tất cả các giác quan của cơ thể để nghe. Khi ấy, người ta sẽ tỏa ra một loại năng lượng lớn mạnh hơn, thấu hiểu người khác hơn.

Một người có lòng dạ hẹp hòi, ánh mắt thiển cận thường quá nghiêm khắc với người khác bởi vì những xung đột mâu thuẫn trong nội tâm của người này vĩnh viễn không được giải thoát, khiến cho mối quan hệ giữa người và người trở nên căng thẳng, cách xử sự tùy tiện, rối loạn, mất lý trí, đồng thời cũng khiến bản thân sống trong u buồn.

Cho nên, học được cách hiểu nỗi khổ của người khác có lẽ là cách xử sự cao thượng nhất trong cuộc đời nhưng cũng gian nan nhất. Người có thể hiểu được nỗi khổ của người khác trước tiền cần phải là người có tu dưỡng, lương thiện và lý trí thanh tỉnh.

Người lý trí có thể đặt mình vào hoàn cảnh người khác mà suy nghĩ

Bạn đang sao chép nội dung của Trí Thức VN. Nếu là cá nhân sử dụng, vui lòng ghi rõ nguồn trithucvn.org. Nếu là website, kênh truyền thông, vui lòng chỉ sử dụng nội dung khi có sự  cho phép của Trí Thức VN.Đặt mình vào hoàn cảnh người khác mà suy nghĩ, nghe thì đơn giản nhưng lại không phải chuyện dễ làm. Có đôi khi, một phút xúc động, một phút bị kích thích có thể chiến thắng lý trí.
Người lý trí “thắng không kiêu, bại không nản”, gặp thuận cảnh, đắc ý mà không kiêu căng, gặp nghịch cảnh, hay bị người đời khinh bỉ mà vẫn bảo trì được sự bình tĩnh. Trái lại, người không có lý trí gặp cảnh bất thường là quên tất cả, khi thất bại là mất niềm tin, hoặc phẫn nộ đến mức mất phương hướng.

Người lý trí khi gặp việc đều suy nghĩ thấu đáo mới hành xử. Đó là bởi vì khi làm việc, họ có thể bảo trì được tâm thái bình thản và đầu não thanh tỉnh. Điều đó giúp họ thoát khỏi tự tư tự lợi và có một ý chí khoan dung rộng lượng. Trái lại, người không lý trí gặp chuyện sẽ nổi trận lôi đình, nóng giận mà làm ra một số việc hại người hại mình. Đó là bởi vì người không lý trí có tri thức và kinh nghiệm không đủ. Điều này đặc biệt xảy ra ở những người trẻ tuổi nôn nóng, dễ dàng bị kích động.

Vậy làm sao để có thể lý trí làm người, làm việc? Một người chỉ có thoát khỏi nô dịch của dục vọng, của lòng tham mới có thể lý trí, thanh tỉnh và thực sự tự do. Khi không còn làm nô dịch cho dục vọng, người ta mới có thể không vị tư vị lợi mà làm việc một cách có lý trí, có lợi cho người cho mình.
 

Người đăng: chiu
Time: 2021-10-31 10:26:45