Dân chủ đại diện là gì?

Tương tự: dân chủ gián tiếp

Dân chủ đại diện hay dân chủ gián tiếp là một hình thức chính phủ, trong đó người dân bầu ra những người đại diện có thể bảo vệ, quản lý, thiết lập và thực hiện tất cả các lợi ích của dân chúng .

Cơ sở chính của dân chủ đại diện là bỏ phiếu trực tiếp, nghĩa là, phương tiện mà dân chúng có thể đánh giá cao tất cả các ứng cử viên cho đại diện của nhân dân và chọn những người mà họ cho là thích hợp nhất để đại diện cho họ.

Các đại diện được bầu thông qua bỏ phiếu có thể là các ủy viên hội đồng thành phố, đại biểu nhà nước, đại biểu nhà nước, thượng nghị sĩ, thống đốc, v.v. Về mặt lý thuyết, chức năng của những người được bầu là đại diện cho quyền và lợi ích của những người đã bầu họ, tuy nhiên, nhiều ví dụ về các hệ thống dân chủ trên khắp thế giới cho thấy mối quan hệ giữa đại diện và dân số là khá đáng nghi ngờ.

Theo nghĩa từ nguyên của nó, dân chủ là một mô hình của chính phủ, trong đó chủ quyền được thực thi bởi người dân. Trong bối cảnh này, toàn bộ dân chúng có quyền bày tỏ ý kiến ​​của họ khi chọn một trong những đại diện có sẵn.

Tuy nhiên, vì hiệu quả của chế độ dân chủ đại diện, tất cả những người nắm giữ các cơ quan công quyền của Quyền lập pháp và Quyền hành pháp và được dân chúng bầu chọn, phải được đổi mới liên tục, nghĩa là, thời gian cố định được quy định cho những người mới bầu cử.

Tư tưởng về dân chủ đại diện có một lịch sử rất sâu xa và bên cạnh đó, sự thực hành của dân chủ đại diện đã và đang bồi đắp thêm những kinh nghiệm cho nhân loại về việc thúc đẩy vai trò của nó. Thời kỳ cổ đại với những tư tưởng sơ khai nhưng lại đóng vai trò là nền móng cho sự ra đời của tư tưởng dân chủ đại diện. Tiếp theo đó, Châu Âu bước vào thế kỷ XVII, XVIII với những thay đổi to lớn về kinh tế, xã hội và kéo theo đó là các cuộc cách mạng cả về tư tưởng. Sự ra đời và lớn mạnh của giai cấp tư sản cùng những mâu thuẫn sâu sắc với chế độ phong kiến khiến cho họ phải liên kết với nông dân và giới bình dân cho cuộc tranh đấu của mình. Đó là căn nguyên sâu xa cho sự ra đời của những dòng tư tưởng cổ vũ dân chủ nói chung và dân chủ đại diện nói riêng. Những tư tưởng về dân chủ đại diện đã hình thành từ rất sớm trong lịch sử. Nó thai nghén từ các nền văn minh phương Tây, và tiếp tục được các quốc gia châu Âu nuôi dưỡng trong suốt thời kỳ Khai sáng. Lịch sử tư tưởng về dân chủ đại diện cho thấy, nó không chỉ ra đời một cách tự nhiên, trong những bối cảnh kinh tế, xã hội nhất định, mà còn trở thành một hệ giá trị mà ngày nay, nhân loại vẫn tìm về tham khảo nhằm hoàn thiện hệ thống chính quyền để bảo vệ tốt hơn quyền con người. Bên cạnh đó, dân chủ đại diện còn là kết quả của những cuộc đấu tranh khốc liệt thời kỳ cách mạng tư sản. Do đó, nó là sự kết tinh không chỉ của trí tuệ mà còn từ thực tiễn sống động

Tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ đại diện được thể hiện như thế nào?

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, dân chủ nghĩa là quyền lực thuộc về Nhân dân và Bác giải nghĩa rất đơn giản và dễ hiểu để thực hiện dân chủ thì: “…phải làm sao cho dân là chủ và dân làm chủ”.

Có hai hình thức thực hành dân chủ là dân chủ trực tiếp và dân chủ gián tiếp hay còn gọi là dân chủ đại diện.

Dân chủ đại diện là phương thức thực hiện quyền lực nhà nước cơ bản và phổ biến nhất của Nhân dân, là hình thức thể hiện ý chí của chủ thể quyền lực gián tiếp qua các cơ quan đại diện theo phương thức ''ủy quyền''. Trong trường hợp này, Nhân dân giữ cho mình quyền và chức năng tác động, giám sát, kiểm tra hoạt động của cơ quan đại diện, nhằm hạn chế sự tha hóa của quyền lực. Theo đó, Nhân dân thông qua các cơ quan đại biểu do mình bầu ra theo hình thức phổ thông đầu phiếu và ủy thác quyền lực cho các cơ quan đại biểu đó như Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp. Rồi đến lượt mình, Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp tiếp tục lập ra các cơ quan khác của Nhà nước để thực hiện ý chí, nguyện vọng của Nhân dân. Như vậy, hiểu một cách đầy đủ, các cơ quan nhà nước được Nhân dân ủy quyền không chỉ là các cơ quan dân cử như Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp mà còn bao gồm cả các cơ quan trong hệ thống hành pháp và tư pháp. Các cơ quan này thay mặt Nhân dân sử dụng quyền lực nhà nước để điều hành, quản lý xã hội và chịu sự giám sát của Nhân dân. Đây là một phương thức làm chủ cơ bản trong chế độ dân chủ nhân dân trước đây và chế độ dân chủ xã hội chủ nghĩa ngày nay.

Chính vì thấu hiểu những lẽ đó, ngay sau khi lãnh đạo cuộc Cách mạng Tháng Tám thành công, trong phiên họp đầu tiên của Chính phủ lâm thời ngày 3/9/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ “Phải bầu ngay Quốc hội, càng sớm càng tốt. Bên trong thì Nhân dân tin tưởng thêm vào chế độ mình. Trước thế giới, Quốc hội do dân bầu ra sẽ có một giá trị pháp lý không ai có thể phủ nhận được”.

Và Người khẳng định: “Chỉ có Tổng tuyển cử mới để cho dân chúng có dịp nói hết những ý muốn của họ và chỉ có Chính phủ lập ra bởi Tổng tuyển cử mới là đại diện chân chính và trung thành của toàn thể quốc dân. Sau hết cũng chỉ có Tổng tuyển cử mới có thể cấp cho nước Việt Nam một Hiến pháp mới ấn định rõ ràng quyền lợi của quốc dân và Chính phủ mới phá tan được hết những nghi ngờ ở trong cũng như ở ngoài với chính quyền nhân dân”

Bản chất dân chủ đại diện của Nhà nước Việt Nam theo tư tưởng Hồ Chí Minh được thể hiện rõ trong tổ chức và hoạt động của Quốc hội Việt Nam trong điều kiên hiện nay. Đó là Quốc hội thực sự do Nhân dân bầu ra thông qua bầu cử, là cơ quan quyền lực cao nhất, đại diện quyền làm chủ của Nhân dân, đồng thời là người tổ chức thực hiện đường lối chính trị của Đảng. Là cơ quan duy nhất có quyền lập hiến và lập pháp, thể chế hóa chủ trường, đường lối của Đảng và mọi chính sách, pháp luật của Nhà nước đều phản ánh lợi ích của đại đa số Nhân dân lao động. Và Quốc hội đại diện toàn thể Nhân dân để quyết định những vấn đề quan trọng nhất của đất nước.

Điều đó có nghĩa là Nhân dân thực hiện quyền dân chủ của mình thông qua cơ quan đại diện cao nhất của mình, không chỉ thực thi quyền mà còn có trách nhiệm tham gia hoạch định và thi hành các chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luật của nhà nước.

Chế độ dân chủ đại diện trong công cuộc xây dựng nhà nước pháp quyền Việt Nam hiện nay

Dân chủ đại diện là hình thức tham gia quản lý nhà nước thông qua các đại diện được bầu cử, thay mặt cho cử tri trong việc thực hiện các chức năng hoạch định chính sách, quản lý nhà nước và xã hội.
Chế độ dân chủ đại diện là hình thức thực tế để các đại diện được bầu cử thực hiện quyền lực Nhà nước thay mặt cho cử tri.

Bầu cử

Các cuộc bầu cử tự do và công bằng là yếu tố cơ bản bảo đảm sự đồng thuận của nhân dân, là trụ cột của nền chính trị dân chủ. Các cuộc bầu cử là cơ chế chủ yếu để chuyển hóa sự đồng thuận đó thành quyền lực của nhà nước.

Ở Việt Nam, việc bầu cử Đại biểu quốc hội (ĐBQH) được tiến hành theo nguyên tắc phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín. Đó cũng là những tư tưởng chỉ đạo trong việc tổ chức bầu cử, thể hiện bản chất dân chủ của Nhà nước ta. Các nguyên tắc này thể hiện tính chặt chẽ, thống nhất và xuyên suốt trong toàn bộ quá trình tiến hành bầu cử, bảo đảm cho cuộc bầu cử khách quan,dân chủ, thể hiện đúng nguyện vọng của cử tri khi lựa chọn. Nguyên tắc bầu cử yêu cầu phải quy định rõ quyền và trách nhiệm của cử tri trong bầu cử, trách nhiệm của Nhà nước phải bảo đảm các quy định về bầu cử.

Chế độ Quốc hội

Quốc hội là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa XHCN Việt Nam. Quốc hội là cơ quan duy nhất có quyền lập hiến và lập pháp; quyết định những vấn đề trọng đại của đất nước và thực hiện quyền giám sát tối cao đối với toàn bộ hoạt động của Nhà nước.

Chế độ Đại biểu Quốc hội

Đại biểu Quốc hội còn được gọi là nghị sĩ, nghị viên, đại biểu Đại hội nhân dân toàn quốc hoặc đại biểu Hội đồng nhân dân (HĐND) tối cao...với tính cách là một chức danh nhà nước. Quan niệm về ĐBQH ở các nước phụ thuộc vào rất nhiều các yếu tố khác nhau như truyền thống lịch sử, văn hóa, chính trị, pháp lý, vào mô hình, nguyên tắc tổ chức quyền lực nhà nước và trình tự hình thành bộ máy nhà nước. Tuy nhiên, xét về bản chất thì ĐBQH được cử tri bầu ra thông quanhững trình tự, thủ tục do pháp luật quy định, trừ một số trường hợp đặc biệt ở một số quốc gia có thể do chỉ định, bổ nhiệm hoặc được thế tập.

Từ bản chất về ĐBQH, có thể rút ra những đặc điểm cơ bản của ĐBQH Việt Nam như sau:
Thứ nhất ĐBQH là người đại diện cho ý chí và nguyện vọng của nhân dân ở đơn vị bầu cử ra mình và của Nhân dân cả nước
Thứ hai, ĐBQH là người được cử tri bầu theo các nguyên tắc và thủ tục dân chủ do pháp luật quy định.
Thứ ba, thành phần ĐBQH hết sức đa dạng.
Thứ tư, ĐBQH hoạt động theo nhiệm kỳ.
Thứ năm, thành phần ĐBQH phản ánh rõ tính giai cấp củaQuốc hội
Thứ sáu, ĐBQH có địa vị pháp lý và vai trò quan trọng trong hoạt động của Quốc hội và Nhà nước.Phù hợp với địa vị pháp lý đặc biệt, ĐBQH có vị trí, vai trò quan trọng thể hiện ở chỗ:
Đại biểu Quốc hội là người đại diện cho ý chí và nguyện vọng của nhân dân, thay mặt nhân dân thực hiện quyền lực nhà nước trong Quốc hội. Đại biểu Quốc hội là cầu nối giữa nhà nước và nhân dân, nhân dân và nhà nước.
Đại biểu Quốc hội là trung tâm, hạt nhân trong tổ chức và hoạt động của Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội.

Các phương thức thực hiện dân chủ đại diện

Các phương thức thực hiện dân chủ đại diện chủ yếu bao gồm:
Một là, dân chủ đại diện được thực hiện thông qua hoạt động bầu cử ĐBQH thông qua hoạt động của ĐBQH;
Hai là, dân chủ đại diện được thực hiện thông qua việc Quốc hội thực hiện các chức năng do pháp luật quy định.
Ba là, dân chủ đại diện còn được thực hiện thông qua hoạt động của các cơ quan khác của Nhà nước. Người đăng: chiu
Time: 2021-09-13 22:15:20